Onder de rook van de A1 in Stroe staan enkele historische gebouwen voor zaadwinning van de grove den: De Rijkszaadeest. Joost van Veldhuizen zet zich samen met andere vrijwilligers in om de gebouwen in ere te herstellen. Ze pachten de panden van Staatsbosbeheer om ze onder te brengen in een stichting. Nu wordt er weer zaad gewonnen én wordt er van de dennenappels gin gestookt.
Joost van Veldhuizen werd vijf jaar geleden door vrijwilligers gevraagd om te helpen de Zaadeest weer in bedrijf te stellen en zelfbedruipend te worden. Dat heeft tot resultaat geleid. Er wordt weer zaad gewonnen en als bijkomstig product wordt er van de dennenappels een drank gemaakt dat tussen jenever en gin inzit. Het winnen van zaad begint in de winter, als de dennenappels nog dichte kegels zijn. Vooral eind van de winter heeft het zaad de meeste kiemkracht.
Met vrijwilligers worden de dennenkegels geplukt en te drogen gelegd in een grote kegelschuur. Om dat droogproces te stimuleren zitten er aan de zijkanten van de schuur luiken die open kunnen, zodat er een goede ventilatie ontstaat. Als de kegels goed gedroogd zijn gaan ze in het stenen hoofdgebouw de oven in waar ze drie dagen worden verwarmd. Daardoor gaan de kegels open en valt het zaad eruit. De lege dennenappels die overblijven worden vervolgens gebruikt om gin van te stoken.
Vraag naar bomen
De gebouwen zijn van Staatsbosbeheer, nu is het gebruik ondergebracht in de Stichting Vrienden van de Rijkszaadeest. Vanwege de grote vraag naar bomen doet Staatsbosbeheer zelf ook aan zaadwinning. De kegels werden voor Staatsbosbeheer tot voor kort gedroogd in Oostenrijk of Denemarken. Maar nu kan dat weer in de Veluwse Zaadeest gebeuren. De Zaadeest is de broedkamer van de Veluwe en is inmiddels een Rijksmonument geworden. Joost: ‘Begin 1900 was in Nederland nog maar 3% bos aanwezig. Anno 2024 is dat opgelopen tot 9 á 10%.
De vraag naar bomen is groeiende. Op de Veluwe is vooral vraag naar de grove den, omdat die tegen droogte kan en op zandgrond goed gedijt. Ook groeit de grove den snel, zodat ‘ie ook snel geoogst kan worden. Er is in het verleden heel veel bos gekapt. Men had het hout bijvoorbeeld nodig voor de mijnen. Naaldhout heeft als bijzonder kenmerk dat het begint te kraken alvorens het breekt. Dit in tegenstelling tot loofbomen: die breken zonder waarschuwend gekraak vooraf. In de mijnen was dat een bijkomend veiligheidsaspect.’
Museum in Stroe
De bestemming van de panden moest gewijzigd worden naar een maatschappelijke functie. De gebouwen worden een museum, waar rondleidingen worden gegeven en waar bezoekers kunnen zien hoe de ambachten van zaadwinning en stokerij in elkaar steken. Vanaf komende zomervakantie worden de gebouwen opengesteld. Ook komt er een bescheiden horecagelegenheid in de nieuwste schuur en dan kunnen er ook flessen gin gekocht worden. Het was een langdurig en geduld vragend proces om zo ver te komen. Formaliteiten van logge instanties en bezwaren van mensen uit de omgeving moesten overwonnen worden. Dat heeft veel tijd en inspanning gevraagd.
Op de vraag of hij hiervan kan leven vertelt Joost: ‘Nee, ik kan van dit werk niet leven. Integendeel, ik heb er al veel geld in gestoken en tot nu toe komt er niets uit terug. Maar dat kan nog komen. En, misschien nog belangrijker: ik hou ervan om dingen te doen waar een beetje ziel in zit. Ik hou van de natuur, van historie, van dingen doen die in de actualiteit en lokaal spelen én ik ben “een houtman”. In feite is dit vrijwilligerswerk dat wat uit de hand is gelopen. Maar ik heb in Stroe een ambachtelijke meubelmakerij en daar leef ik van. Ik ontwerp er meubels en sieraden die verwijzen naar religieuze verhalen.’
Het viel me al op: Joost draagt een zelfontworpen kruis om zijn nek. Het kruis heeft op de lange poot een breuk. Hij zegt daarover: ‘Die breuk staat voor twijfel. Dat was in mijn milieu van herkomst geen goed iets. Voor mij hoort het er wel bij. Juist als je iets niet zeker weet komt er ook meer ruimte voor nieuwe inzichten. Ik ben opgegroeid in een oudgereformeerd milieu. Ik kon me daartegen afzetten, maar heb op een goed moment besloten dat ik het liever omarm.’
Je roeping volgen
Ik ben ook een kind van mijn generatie. De tijd waarin waarin alles mogelijk was, van de keuze voor studie tot het werk dat je wilde gaan doen. Ik heb op de universiteit economie gestudeerd en tegelijkertijd studeerde ik ’s avonds aan de academie voor beeldende kunst architectuur. Uiteindelijk heeft men mij gewogen, maar te licht bevonden, hoewel ik zelf vond dat ik het prima deed. Ik ben toen gestopt met beide studies en voor mezelf begonnen.’
Hij klinkt als een idealist en beaamt dat: ‘Ik ben niet heilig, maar vind wel dat meer mensen hun roeping zouden moeten volgen, meer bezig zouden moeten zijn met het beantwoorden van de vragen die in hun ziel, hun diepste innerlijk, leven. De natuur kan helpen bij het vinden van die antwoorden.’ Bijna beschroomd voegt hij toe: ‘Spiritueel kun je je vragen ook bij een ander wezen leggen, zoals bij God. Ik hoop dat ik anderen kan inspireren om te doen wat ten diepste bij hen past. En wat dat dan is doet er niet toe.’
Op www.rijkszaadeest.nl zijn rondleidingen te boeken.
Meer informatie over Joost van Veldhuizen www.vanjoost.com
Door Greet Kappers
