Hij loopt, hij jaagt, hij kijkt je indringend aan. Geen sierlijke vlucht door de lucht, maar stevige passen over de Afrikaanse savanne. De zuidelijke hoornraaf is geen vogel die je snel vergeet. Met zijn glanzend zwarte verenkleed, indrukwekkende snavel en felrode keelzak is hij een van de meest opvallende én karaktervolle vogels van zuidelijk Afrika.
In deze editie van Dier uitgelicht zetten we deze bijzondere savannebewoner in de schijnwerpers.
Een vogel met karakter
De zuidelijke hoornraaf (Bucorvus leadbeateri) is de grootste hoornraafsoort ter wereld en kan tot bijna een meter hoog worden. Zijn spanwijdte bedraagt ruim 1,2 meter, maar vliegen doet hij verrassend weinig. In tegenstelling tot veel andere vogels brengt hij het grootste deel van zijn tijd lopend door op de grond.
Zijn uiterlijk is onmiskenbaar: diepzwarte veren, een zware, gebogen snavel en een felrode, kale huid rond het gezicht en de keel. Bij volwassen mannetjes is de keel volledig rood, terwijl vrouwtjes een opvallende blauw-paarse vlek in de keel hebben.
Die rode huid is niet alleen decoratief – ze kan ook van kleurintensiteit veranderen, bijvoorbeeld tijdens het broedseizoen of bij opwinding.
Leven in familiegroepen
Zuidelijke hoornraven leven in hechte familiegroepen van meestal vijf tot tien vogels. Het zijn sociale dieren die samenwerken bij het zoeken naar voedsel en het beschermen van hun territorium. Hun lage, diepe roep – een soort dreunend gebrom dat kilometers ver kan dragen – wordt vaak bij zonsopgang gehoord.
Hun territorium kan enorm zijn: soms meer dan 100 vierkante kilometer. Elke dag lopen ze vele kilometers op zoek naar voedsel. Daarbij gebruiken ze hun krachtige snavel om gras opzij te duwen, insecten op te graven of kleine dieren te grijpen.
Wat eet een zuidelijke hoornraaf?
Ondanks zijn statige uitstraling is de zuidelijke hoornraaf een opportunistische jager. Op het menu staan: Insecten en kevers, schorpioenen en slangen, hagedissen, kleine zoogdieren, eieren en jonge vogels.
Hij jaagt meestal langzaam en doelgericht. Met korte sprintjes vangt hij zijn prooi, die vervolgens met krachtige snavelbewegingen wordt gedood.
Een kwetsbare soort
Hoewel hij groot en indrukwekkend oogt, is de zuidelijke hoornraaf een kwetsbare vogel. Hij plant zich langzaam voort: vaak wordt er maar één jong per broedseizoen grootgebracht, ondanks dat er meerdere eieren worden gelegd. Het duurt jaren voordat jonge vogels zelfstandig worden en bijdragen aan de voortplanting.
Habitatverlies, vergiftiging en botsingen met infrastructuur hebben in delen van zijn verspreidingsgebied geleid tot achteruitgang. In sommige regio’s wordt actief gewerkt aan beschermingsprogramma’s, waarbij nestkasten worden geplaatst en jonge vogels worden uitgezet om populaties te versterken.
Waar kun je de zuidelijke hoornraaf zien?
De zuidelijke hoornraaf leeft in open savanne- en graslandgebieden in zuidelijk en oostelijk Afrika. Enkele van de beste plekken om hem te spotten zijn:
-
Kruger National Park (Zuid-Afrika) – Een van de meest betrouwbare locaties.
-
Hwange National Park (Zimbabwe) – Vooral in open graslanden.
-
Etosha National Park (Namibië) – Regelmatig te zien langs open vlaktes.
Tijdens een safari zie je ze vaak in kleine groepjes langzaam door het gras lopen. Ze worden soms over het hoofd gezien tussen het grote wild, maar wie goed kijkt ontdekt een van de meest fascinerende vogels van de savanne.
Meer dan een vogel
In verschillende Afrikaanse culturen wordt de zuidelijke hoornraaf gezien als een symbolisch dier. Soms wordt hij geassocieerd met regen of als boodschapper tussen werelden. Zijn diepe roep en indrukwekkende verschijning hebben hem een bijna mythische status gegeven.
Maar bovenal is het een dier dat de rust en grootsheid van de savanne belichaamt. Geen haast, geen nervositeit – alleen een bedachtzame, krachtige aanwezigheid.
