De herinnering aan het spoorwegverleden wordt in stand gehouden door de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij (VSM). Met een grote collectie stoomlocomotieven uit heel Europa worden ritjes gemaakt langs de historische Koningslijn. Het traject strekt zich uit van Apeldoorn tot Dieren met enkele tussenstops. Het hele jaar rond worden er ritten uitgevoerd die verzorgd worden door een klein legertje van 230 gepassioneerde vrijwilligers.
Rond 1876 werd Apeldoorn aangesloten op het landelijke spoorwegnet en konden de stoomtreinen ook de Veluwe bereiken. Het traject waar VSM op rijdt is Apeldoorn-Dieren. Koning Willem III had hier een stem in en wilde dat de spoorlijn langs zijn zomerverblijf Paleis het Loo liep. Oorspronkelijk liep het traject ook nog van Apeldoorn naar Zwolle, maar dat laatste gedeelte bestaat niet meer.
Het traject Apeldoorn-Dieren voert door een afwisselend bos- en weidelandschap, waar in elk jaargetijde van alles te zien is. De VSM is in 1975 opgericht door een aantal enthousiaste mensen die meteen begonnen met het opknappen en restaureren van de eerste wagons en stoomlocomotieven. Momenteel is de collectie één van de grootste in Europa. Het rijdende spoorwegmuseum streeft ernaar om de kennis voor wat betreft het onderhoud en de exploitatie van de rijtuigen door te geven aan de jeugdige generatie.
Dat VSM daarin is geslaagd blijkt wel als tijdens onze rit de kaartjes worden gecontroleerd door twee piepjonge conducteurs. Desgevraagd vertellen ze vol enthousiasme dat juist bij VSM heel veel jonge mensen vrijwilligers zijn. Ze moeten overigens allemaal wel onderaan beginnen en lopen bij voorkeur het hele traject langs, zodat ze uiteindelijk allround machinist/conducteur/stoker/of cheftrein kunnen zijn. Maar wie liever met zijn of haar handen werkt is ook van harte welkom om aan de locomotieven en wagons te sleutelen.
Vanaf station Apeldoorn begint de trein stipt op tijd sissend en stomend aan het eerste traject. Onderweg naar de eerste stop, Beekbergen, komt de trein regelmatig tot stilstand. Het blijkt dat een aantal overwegen handmatig beveiligd moeten worden door met een rode vlag op de overweg te staan. De cheftrein moet dan uitstappen en na het passeren ervan weer opstappen. Opvallend is dat bij elke overweg talloze mensen met camera’s staan om de stoomlocomotief te fotograferen en bovendien wordt er hartelijk naar de treinreizigers gezwaaid, zelfs vanuit wachtende auto’s. Als je de stoomfluit hoort, dan weet je dat er een overgang aankomt.
Bij de stations Beekbergen, Loenen en Eerbeek wordt een korte stop gehouden. In Eerbeek wordt de locomotief losgekoppeld om via een wissel om te keren alvorens met de reizigers, die ondertussen weer zijn ingestapt de terugtocht te aanvaarden. De conducteurs lopen weer een rondje door de wagons om de gratis Stoomcourant uit te delen. Dit magazine staat bomvol wetenswaardigheden. Op sommige tijden, dit is aangegeven op de website, maakt de trein in Beekbergen een lange stop zodat er gelegenheid is om het museumstation te bezoeken. Behalve het museumstation is er nog een grote trekpleister in Beekbergen.
De stoomlocomotief wordt weer losgekoppeld van de wagons en rijdt naar een reusachtige draaischijf, waar hij onder het toeziend oog van praktisch alle reizigers omgedraaid wordt zodat hij het laatste stuk van de reis met hoge snelheid de wagons kan voorttrekken. Die snelheid kan de locomotief alleen maar bereiken als hij de wagons trekt in plaats van duwt. De stationschef houdt op station Beekbergen alles goed in de gaten en als het nodig is doet hij de bomen handmatig dicht.
Bij het bereiken van station Apeldoorn is een einde gekomen aan een bijna drie uur durende reis terug in de tijd. VSM organiseert naast de reguliere ritten diverse evenementen zoals de Pepernotenrit met Sinterklaas en zijn Pieten en Winterritten tijdens de kerstvakantie. Het eerstkomende evenement vindt plaats op 7 en 8 september als het Stoomtreinfestival plaatsvindt. Op en om de stations van Beekbergen en Loenen zijn dan onder meer diverse attracties te vinden, modelbanen, historische voertuigen en stoommachines. En stoomtreinen natuurlijk. www.stoomtrein.org
Door Ank Herstel
