Een schaduw glijdt onder je door. Groot, traag en ogenschijnlijk gewichtloos. Even lijkt het alsof je naast een onderzeeër zwemt. Maar dan zie je de stippen – duizenden witte stippen die als een sterrenhemel over een blauwgrijze huid verspreid liggen. Je zwemt niet met een monster uit de diepte, maar met de grootste vis ter wereld: de walvishaai.
Ondanks zijn indrukwekkende formaat is de walvishaai (Rhincodon typus) een van de meest zachtaardige dieren van de oceaan. Hij kan meer dan twaalf meter lang worden en weegt soms ruim twintig ton, maar voedt zich uitsluitend met plankton, viseitjes en kleine visjes. Geen scherpe jacht, geen agressie – alleen een enorme bek die als een langzaam bewegende zeef door het water gaat.
Een vis met een sterrenpatroon
De walvishaai is direct herkenbaar aan zijn unieke patroon van witte stippen en strepen. Geen enkele walvishaai heeft hetzelfde patroon; het is als een vingerafdruk. Onderzoekers gebruiken deze stippen zelfs om individuele dieren te identificeren en hun migraties te volgen.
Zijn lichaam is gestroomlijnd maar massief. De brede kop eindigt in een bijna rechthoekige bek die tot anderhalve meter breed kan worden. Achter de huid, die tot wel tien centimeter dik kan zijn, schuilt een kraakbeenskelet – want ondanks zijn naam is de walvishaai geen walvis, maar een haai.
Hoe leeft een walvishaai?
Walvishaaien zijn echte wereldreizigers. Ze trekken duizenden kilometers door tropische en subtropische zeeën op zoek naar voedselrijke wateren. Vaak volgen ze planktonbloei of paaigebieden van vissen, waar het water letterlijk vol leven zit.
Ze zwemmen meestal langzaam, met een snelheid van zo’n vijf kilometer per uur. Soms zie je ze verticaal in het water hangen terwijl ze plankton van het oppervlak filteren. Andere keren duiken ze tot honderden meters diep, vermoedelijk om voedsel te zoeken of koelere waterlagen op te zoeken.
Over hun voortplanting is nog verrassend weinig bekend. Wat we weten, is dat walvishaaien eierlevendbarend zijn: de eieren komen uit in het lichaam van het vrouwtje, waarna volledig ontwikkelde jongen worden geboren. Een vrouwtje kan tientallen pups tegelijk dragen. Toch worden jonge walvishaaien zelden gezien, wat hun vroege levensfase nog altijd mysterieus maakt.
Ze kunnen waarschijnlijk meer dan 70 jaar oud worden – sommige wetenschappers vermoeden zelfs ouder. Het zijn dus dieren van de lange adem, letterlijk en figuurlijk.
Een kwetsbare oceaanreus
Ondanks hun formaat zijn walvishaaien kwetsbaar. Ze groeien langzaam en worden pas laat geslachtsrijp. Dat maakt ze gevoelig voor overbevissing en verstoring. In sommige delen van de wereld werden ze jarenlang bejaagd voor hun vlees, vinnen en olie.
Tegenwoordig zijn walvishaaien internationaal beschermd, maar ze lopen nog steeds risico door bijvangst, botsingen met schepen en klimaatverandering. Verantwoord ecotoerisme speelt daarom een belangrijke rol in hun bescherming. Hoe meer waarde levende walvishaaien hebben voor lokale gemeenschappen, hoe groter de motivatie om ze te beschermen.
Waar kun je walvishaaien in Afrika zien?
Langs de oostkust van Afrika liggen enkele van de beste locaties ter wereld om walvishaaien te spotten.
Voor de kust van Mozambique, met name bij Tofo Beach, zwemmen ze regelmatig in voedselrijk water. Hier combineren reizigers snorkeltochten met ontmoetingen met manta’s en soms zelfs bultruggen.
Rond Zanzibar, vooral nabij Mnemba Atol, worden walvishaaien seizoensgebonden gezien in helder turquoise water. De combinatie van ondiepe riffen en warm zeewater maakt dit een toegankelijke plek voor snorkelaars.
In de Seychellen verschijnen walvishaaien rond oceaanstromingen en afgelegen atollen. Hier voelt een ontmoeting als een expeditie in open zee, omringd door diepblauw water.
Langs de Rode Zee in Egypte – bijvoorbeeld bij Marsa Alam – worden walvishaaien soms gezien tijdens planktonrijke periodes. Het kristalheldere water maakt deze regio bijzonder geschikt voor onderwaterfotografie.
De beste periode verschilt per locatie, maar in Oost-Afrika zijn de maanden tussen oktober en maart vaak het meest kansrijk.
